15 października 2026 r. na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie odbyło się posiedzenie Konferencji Rektorów Uniwersytetów Polskich (KRUP). Gospodarzem spotkania był Rektor UPJPII ks. prof. Robert Tyrała. Wśród najważniejszych tematów obrad znalazły się sytuacja finansowa uniwersytetów, planowane zmiany w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, nowe zasady ewaluacji działalności naukowej, cyberbezpieczeństwo oraz wyzwania związane z niżem demograficznym.
Obrady otworzył Przewodniczący KRUP i Rektor Uniwersytetu Gdańskiego prof. Piotr Stepnowski, który podziękował gospodarzom za organizację spotkania. Witając uczestników, ks. prof. Robert Tyrała przedstawił historię i rozwój Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, w tym zakończoną niedawno inwestycję – budowę nowoczesnego kampusu, w którym odbywały się obrady. Zaprosił również rektorów do udziału w inauguracji roku akademickiego, zaplanowanej dzień później 16 października.
Prof. Piotr Stepnowski podsumował działalność KRUP w bieżącej kadencji, podczas której Konferencja przygotowała 57 opinii i stanowisk dotyczących najważniejszych problemów szkolnictwa wyższego. Wśród nich znalazły się dokumenty odnoszące się do pogarszającej się sytuacji finansowej uniwersytetów klasycznych, kosztów wdrażania wymogów cyberbezpieczeństwa, zmian w dostępie do konkursów Narodowego Centrum Nauki, procedur rekrutacji studentów zagranicznych, możliwości tworzenia kapitałów żelaznych przez uczelnie oraz systemowego wsparcia dostępności posiłków dla studentów.
Przewodniczący podkreślił znaczenie współpracy rektorów i komisji KRUP w wypracowywaniu wspólnych stanowisk wobec planowanych zmian legislacyjnych. Zwrócił uwagę, że rozpoczynający się rok akademicki będzie okresem intensywnych prac nad rozwiązaniami mającymi bezpośredni wpływ na funkcjonowanie uniwersytetów.
Przewodnicząca Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich (KRASP) i Rektorka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prof. Bogumiła Kaniewska, przedstawiła aktualny stan prac nad nowelizacją ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz projektowanymi zasadami ewaluacji działalności naukowej.
Poinformowała, że w ramach prekonsultacji zmian dotyczących ewaluacji zebrano 314 postulatów i 573 argumenty. Dotyczyły one m.in. sposobu ustalania liczby N, uwzględniania dorobku doktorantów, zasad współautorstwa publikacji oraz roli oceny eksperckiej. Podkreśliła również potrzebę zapewnienia uczelniom odpowiedniego czasu na wdrożenie nowych przepisów.
Wśród proponowanych zmian ustawowych znalazły się rozwiązania dotyczące wynagrodzeń pracowników uczelni, zwiększenia stypendiów studenckich i doktoranckich, zasad prowadzenia zajęć online. Prof. Bogumiła Kaniewska zaznaczyła, że środowisko akademickie dopuszcza stopniowe wprowadzanie rozwiązań wymagających dodatkowego finansowania, pod warunkiem zagwarantowania ich realizacji w przepisach prawa.
Ważnym tematem była także kwestia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Planowane na 2027 r. odmrożenie zasad naliczania odpisów może oznaczać znaczący wzrost kosztów funkcjonowania uczelni. Przewodnicząca KRASP poinformowała o działaniach podejmowanych w celu wypracowania rozwiązań ograniczających dodatkowe obciążenia finansowe uniwersytetów.
Znaczną część obrad poświęcono kondycji finansowej publicznych uniwersytetów klasycznych. Przewodniczący Uniwersyteckiej Komisji Finansów prof. Zbigniew Bukowski przedstawił informacje dotyczące raportu analizującego sytuację finansową uczelni za 2025 r. oraz działania związane z upowszechnianiem jego wyników. W dyskusji rektorzy podkreślali, że obecny model finansowania w coraz większym stopniu sprowadza się do pokrywania bieżących kosztów funkcjonowania uczelni, pozostawiając niewystarczające środki na inwestycje i rozwój. Rektor Uniwersytetu Śląskiego prof. Ryszard Koziołek zwrócił uwagę na potrzebę odejścia od modelu zarządzania chronicznym niedoborem środków na rzecz traktowania finansowania uniwersytetów jako długofalowej inwestycji państwa. Z kolei Rektor Uniwersytetu Warszawskiego prof. Alojzy Nowak podkreślał konieczność przedstawiania strategicznych problemów całego środowiska akademickiego w sposób spójny i jednoznaczny.
W dyskusji poruszono również kwestię dodatkowych kosztów wynikających ze zmian przepisów prawa pracy i orzecznictwa sądowego, w tym zasad zatrudniania pracowników w projektach badawczych oraz naliczania świadczeń pracowników wcześniej zatrudnionych na umowach zlecenie, o dzieło lub samozatrudnionych, także w innych miejscach pracy niż uczelnie. Rektorzy wskazywali na potrzebę przewidywalnego finansowania uczelni, wprowadzenia wieloletniej perspektywy ustalania subwencji, stabilnych zasad wynagradzania pracowników oraz zwiększenia wsparcia dla nauk humanistycznych.
Podczas obrad dyskutowano również o możliwościach wzmacniania pozycji uniwersytetów poprzez współpracę z samorządami, gospodarką i innymi instytucjami naukowymi. Prof. Piotr Stepnowski przedstawił doświadczenia pomorskich uczelni związane z przygotowaniami do utworzenia federacji oraz rozwiązaniami legislacyjnymi dotyczącymi funkcjonowania federacji akademickich. Zwrócił uwagę na znaczenie powiązania rozwoju szkolnictwa wyższego z rozwojem obszarów metropolitalnych, w tym możliwości przeznaczania części środków budżetowych związku metropolitalnego na wspieranie uczelni.
Przewodniczący KRUP podkreślił także potrzebę systemowego zabezpieczenia wkładu własnego uczelni w projektach inwestycyjnych, m.in. dotyczących budowy domów studenckich i cyberbezpieczeństwa. Rozwiązanie takie pozwoliłoby na bardziej równy dostęp do programów finansowania również uniwersytetom dysponującym mniejszymi zasobami.
W kolejnej części posiedzenia przedstawiono informacje o działalności komisji KRUP.
Przewodniczący Uniwersyteckiej Komisji Administracji i Kanclerz Uniwersytetu Warszawskiego dr Robert Grey, omówił znaczenie i perspektywy współpracy kanclerzy i kwestorów uniwersytetów, zwłaszcza w zakresie wymiany doświadczeń dotyczących zarządzania, finansów i administracji uczelni.
Następnie Sekretarz KRUP i Dyrektor Międzyuniwersyteckiego Centrum Informatyzacji (MUCI) prof. Marek Kręglewski przedstawił propozycje zmian w regulaminie MUCI, dotyczące zasad finansowania jego działalności oraz możliwości przeznaczania środków na szkolenia pracowników. Omówiono również działania służące zapewnieniu ciągłości rozwoju systemu USOS i współpracę z Akademickim Centrum Komputerowym Cyfronet.
Rektorzy dyskutowali także o zgłaszaniu kandydatów na rzeczników dyscyplinarnych przy Ministrze Nauki i Szkolnictwa Wyższego na kolejną kadencję. Zaaprobowano listę 10 kandydatów zgłoszonych przez Rektorów KRUP, po czym, po dyskusji i w drodze głosowania, wyłoniono (zgodnie z prośbą wystosowaną przez Prezydium KRASP) 4 kandydatów z listy ministerialnej.
W kolejnej części obrad Przewodniczący Uniwersyteckiej Komisji Nauki prof. Zbigniew Bukowski przedstawił najważniejsze wnioski z obszernej opinii UKN dotyczącej projektowanych zmian w systemie ewaluacji działalności naukowej. Komisja zwróciła uwagę, że proponowane rozwiązania wymagają ponownej, całościowej analizy, ponieważ łączą elementy dotychczasowego systemu z nowymi zasadami, których wzajemne oddziaływanie nie zostało dostatecznie zbadane. Jak podkreślił Przewodniczący – konieczne jest przeprowadzenie symulacji nowego modelu ewaluacji na rzeczywistych danych z poprzednich ocen działalności naukowej. Bez takich analiz trudno bowiem przewidzieć, jak zmiany wpłyną na wyniki poszczególnych dyscyplin i uczelni oraz czy proponowany system będzie rzeczywiście odzwierciedlał jakość prowadzonych badań. Zastrzeżenia Komisji dotyczą m.in. nowego sposobu obliczania liczby N, limitów osiągnięć naukowych, zasad punktowania publikacji wieloautorskich i patentów oraz zmiany znaczenia poszczególnych kryteriów ewaluacyjnych. Zdaniem członków UKN proponowane rozwiązania mogą prowadzić do osłabienia znaczenia dorobku publikacyjnego na rzecz komercjalizacji i oceny wpływu działalności naukowej. Komisja wskazała również na niejednoznaczność części przepisów, błędy redakcyjne i brak spójności terminologicznej. Szczególną uwagę poświęcono planowanemu wprowadzeniu drugiego filaru ewaluacji tj. oceny potencjału naukowego całej uczelni, niezależnej od oceny poszczególnych dyscyplin. Jak zaznaczył przewodniczący UKN zasady tej oceny wymagają doprecyzowania, zwłaszcza w zakresie dokumentowania osiągnięć, sposobu przyznawania punktów oraz konsekwencji uzyskania oceny negatywnej, która mogłaby wpływać na uprawnienia do nadawania stopni naukowych.
Komisja zwróciła także uwagę na dodatkowe obciążenia organizacyjne i finansowe, jakie nowy system może nałożyć na uczelnie. Wprowadzenie oceny potencjału oznaczałoby konieczność systematycznego gromadzenia i dokumentowania osiągnięć w całym okresie ewaluacyjnym. W ocenie UKN przed przyjęciem nowych przepisów konieczne jest nie tylko usunięcie niejasności legislacyjnych, lecz przede wszystkim określenie, jakie aspekty działalności naukowej państwo zamierza premiować i w jaki sposób nowy system ma wspierać rzeczywistą jakość badań.
Następnie rektorzy dyskutowali o skutkach nadchodzącego niżu demograficznego. Podkreślano, że spadek liczby kandydatów na studia będzie nierównomierny i może szczególnie dotknąć mniejsze ośrodki akademickie oraz kierunki o niewielkiej liczbie studentów, w tym część filologii i nauk ścisłych. Zwracano uwagę na potrzebę ochrony kierunków o szczególnym znaczeniu dla kultury, nauki i rozwoju regionalnego, a także dostosowywania oferty dydaktycznej do zmieniających się potrzeb kandydatów i rynku pracy. Prof. Piotr Stepnowski wskazał na doświadczenia Uniwersytetu Gdańskiego, który utrzymuje unikatowy kierunek etnofilologia kaszubska, a jednocześnie rozwija nowe jak biznes chemiczny czy analityka kryminalistyczna, które cieszyły się dużą popularnością wśród tegorocznych kandydatów.
W dyskusji podkreślano, że przeciwdziałanie skutkom niżu demograficznego wymaga nie tylko działań poszczególnych uniwersytetów, lecz także odpowiednich instrumentów polityki państwa, uwzględniających zróżnicowaną sytuację regionów. Szczególnie tych, które wyludniają się w wyniku migracji młodych ludzi do większych ośrodków.
Istotnym zagadnieniem były również rosnące wymagania w zakresie cyberbezpieczeństwa. Prof. Bogumiła Kaniewska poinformowała o planowanym przez KRASP szkoleniu dla władz uczelni oraz rozmowach z przedstawicielami rządu na temat finansowania dostosowania uniwersytetów do nowych wymogów. Rektorzy zwrócili uwagę na konieczność lepszego informowania uczelni o dostępnych programach wsparcia oraz potrzebę wspólnego przygotowania się do audytów bezpieczeństwa.
W części poświęconej wolnym wnioskom omówiono również przygotowania do wdrożenia elektronicznych dyplomów oraz zagadnienia związane ze zmianami przepisów dotyczących zatrudniania pracowników.
Obrady KRUP zakończyła dyskusja o najważniejszych postulatach środowiska uniwersyteckiego wobec administracji rządowej. Wśród priorytetów wskazano zwiększenie finansowania nauki i szkolnictwa wyższego, zapewnienie stabilnych warunków funkcjonowania uczelni, wypracowanie długofalowych celów polityki naukowej państwa oraz stworzenie rozwiązań umożliwiających uniwersytetom rozwój mimo rosnących kosztów i wyzwań demograficznych.
Spotkanie rektorów z kardynałem José Tolentino de Mendonçą
Na zakończenie rektorzy spotkali się z Prefektem Dykasterii ds. Kultury i Edukacji Stolicy Apostolskiej kardynałem José Tolentino de Mendonçą, który podkreślił w swoim wystąpieniu szczególną misję uniwersytetów jako miejsc poszukiwania prawdy, rozwijania wiedzy i kształtowania odpowiedzialnych postaw. Nawiązując do nauczania św. Jana Pawła II oraz encykliki papieża Leona XIV Magnifica Humanitas, zwrócił uwagę na wyzwania związane z rozwojem sztucznej inteligencji, dezinformacją i automatyzacją. Wskazał, że zadaniem uczelni jest nie tylko przygotowywanie do korzystania z nowych technologii, lecz także rozwijanie krytycznego myślenia, troski o godność człowieka i odpowiedzialności za społeczeństwo. Kardynał przywołał również twórczość polskich autorów: Stanisława Ignacego Witkiewicza i Czesława Miłosza, przestrzegających przed zagrożeniami wynikającymi z podporządkowania człowieka ideologiom, oraz Wisławy Szymborskiej, której słynne „nie wiem” przedstawił jako wyraz intelektualnej pokory, ciekawości i otwartości na nowe odkrycia. Wspomniał także Marię Skłodowską-Curie jako przykład uczonej, dla której nauka była nieustannym poszukiwaniem odpowiedzi.
Kardynał zachęcił również środowisko akademickie do pielęgnowania naukowej ciekawości, dialogu i odwagi w stawianiu pytań. Zadeklarował otwartość Dykasterii na współpracę z polskimi uczelniami oraz międzynarodowym środowiskiem akademickim.
Po posiedzeniu uczestnicy obrad wysłuchali koncertu „Totus Tuus”, który odbył się w uniwersyteckiej Auli Magna im. św. Królowej Jadwigi.
mgr Magdalena Nieczuja – Goniszewska, rzeczniczka prasowa Uniwersytetu Gdańskiego; fot. UPJPII
